فريد الدين العطار النيسابوري
ديباچه 12
منطق الطير ( چاپ عكسى ) ( فارسى )
خطى شرقى ( از آن جمله عربى ، فارسى ، تركى ) متعلق به كارلو آلبرتو ، پادشاه پى يه مونته و ساردنيا ( 1831 تا 1849 ) بود . اين نسخهء منطق الطير مانند ديگر نسخه هاى خطى فارسى اين مجموعه به اهتمام بعضى از مأموران سياسى مملكت پى يه مونته و ساردنيا ( مقيم استانبول ) براى پادشاه مزبور خريدارى و فراهم شده بوده است . در برگ « 2 ر » نشان تعلق كتاب به اين پادشاه 3 و همچنين شمارهء ثبت كتابخانه ( 14881 D . C . ) پيداست . اما در برگ « 3 ر » يادداشت تملك صاحب سابق نسخخه و اثر مهر او كه نشان مىدهد كه نسخه احتمالا به يكى از سلاطين يا يكى از اشراف عثمانى تعلق داشته است محو شده است و ديگر پيدا نيست . در برگ اول كتاب يادداشتى به زبان تركى و با تاريخ 1049 ه ق ديده مىشود . خود نسخهء خطى به قطع 12 در 18 سانتيمتر است و مجلد كنونى كه احتمالا اصلى است ، شامل 209 برگ است و هر برگ به طور متوسط 14 سطر دارد ، و نسخه مصور به 6 مجلس است كه هر يكى زيباتر از ديگرى است . اين نسخه به سال 857 ه . ق يعنى همزمان با فتح قسطنطنيه به دست سلطان محمد فاتح عثمانى و تسخير شيراز به وسيلهء تركمنان تيمورى ، به خط نسخ بسيار زيبا و عالى خوشنويسى به نام نصير بن حسن المكى استنساخ و تدوين و همچنين تعجيم و تنظيم و تذهيب شده و حاوى متن كامل مثنوى منطق الطير است . چنان كه از متن ايتاليايى يك برگ متصل به كتاب بر مى آيد و بر اساس گزارش خريدار آن در بازار كتابفروشان استانبول ، اهميت نسخه و نامدارى كاتب خوشنويس آن در حدود دههء 1835 تا 1845 در نزد خبرگان به خوبى شناخته بوده است ، ولى دربارهء استاد خط نسخ يعنى نصير بن حسن المكى نتوانستيم اطلاع ديگرى به دست آوريم ، بجز اينكه طبق نظرى كه دوست ما آقاى فرانسيس ريشار ، ايرانشناس و نسخه شناس معروف فرانسوى ، ارائه فرمودند آن خوشنويس بزرگ شايد همان نصير الحافظ المكى است كه به سال 854 ه ق نسخهء الحصن الحصين من كلام سيدالمرسلين ، تأليف شمس الدين محمد الجزرى ، محفوظ در كتابخانهء ملى پاريس 4 را به خط نسخ بسيار زيبا كتابت نموده است . بر اساس مفروضات كتابشناسى نسخ خطى فارسى و اطلاعات مربوط به نقاشى در ايران كه تا كنون در دست است اين نسخهء منطق الطير كهنسال ترين
--> ( 3 ) Ex Bibliotheca Regis Karoli Alberti . ( 4 ) Paris , Bibliotheque Nationale . MS Arabe 1169 . ff . 4 v - 198 r .